Τρίτη, 21 Αυγούστου 2012

Ἄρχοντες Ψάλται τῆς Μ.τ.Χ.Ἐ.

Ἄρχοντες Ψάλται τῆς Μ.τ.Χ.Ἐ.



τοῦ Πρωτοπρ. Σεραφεὶμ Φαράσογλου


καθ᾽ ἡμᾶς Βυζαντινὴ Ἐκκλησιαστικὴ Μουσικὴ εἶναι τέχνη καὶ ἐπιστήμη. Ἕλληνες καὶ ξένοι ἱστοριογράφοι συμφωνοῦν ὅτι οἱ ἐκκλησιαστικοὶ ἦχοι καὶ γενικὰ τὸ σύστημα τῆς ἐκκλλησιαστικῆς μουσικῆς ἔχει ἄμεσο σχέσιν μετὰ τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ συστήματος.

Ὁλοι οἱ μουσικοὶ καὶ οἱ ὑμνογράφοι ἀπὸ τὸν 3ο ἕως καὶ τὸν 7ο αἰῶνα, ὅπου ἐμφανίζεται Ἰωάννης Δαμασκηνός, ἦσαν βαθιὰ ποτισμένοι ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ παιδεία καὶ ἐγνώριζαν εἰς βάθος τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν μουσική, ὅπως φαίνεται ἄλλωστε καὶ ἀπὸ τὰ ἔργα τους.

μουσικὴ αὐτή, ὅπως καὶ κάθε ἄλλη τέχνη, ἐνεφανίσθη ἀρχικῶς ἀτελής, ἐξελίχθη ὅμως καὶ ἀνεπτύχθη διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἕως σήμερον. Ἡ ἀκμὴ τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς, μετὰ τὴν ὑμνολογία τῶν πρώτων αἰώνων, ἀρχίζει ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 7ου αἰῶνος μὲ τὸν Ῥωμανὸ τὸν Μελωδό, τὸν «Πίνδαρο» τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποιήσεως ἐν Βυζαντίῳ.

Στὴν Βυζαντινὴ περίοδο ἤκμασαν ἐξαίρετοι μουσικοὶ καὶ ὑμνογράφοι, ὅπως οἱ· Ἰωάννης Δαμασκηνός, Κοσμᾶς Μελωδός, Θεόδωρος Στουδίτης, Φώτιος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, Λέων Σοφός, Κωνσταντῖνος Πορφυρογέννητος, αὐτοκράτωρ, Κασσιανὴ Μοναχή, Ἰωάννης Κουκουζέλης, ὁποῖος θεωρεῖται μεγαλυτέρα μορφὴ ἔπειτα ἀπὸ τὸ Δαμασκηνό, Ξένος Κορώνης, Πρωτοψάλτης τοῦ .Ν. τῆς Ἁγίας Σοφίας, Ἰωάννης Κλαδᾶς, Λαμπαδάριος Ἁγίας Σοφίας κ..

Μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως (1453 μ.Χ.), Βυζαντινὴ Μουσικὴ ἔμεινε οὐσιαστικῶς ἴδια. Οἱ χριστιανοὶ συνεσπειρώθησαν γύρῳ ἀπὸ τὸν Πατριάρχη καὶ τὸ Πατριαρχεῖο. Ὁ Πατριάρχης ἦτο ὁ θρησκευτικὸς καὶ πολιτικὸς ἀρχηγὸς τοῦ Γένους. Τὸ Πατριαρχεῖο, ὁ Πατριαρχικὸς Ναός, ἡ Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ὑπῆρξε ἡ κιβωτὸς ὅπου τὸ Βυζαντινὸ μέλος ηὗρε καταφύγιο καὶ διεσώθη ὡς τὴν σήμερον.

Πρωταρχικὸν ῥόλο εἰς αὐτὸ ἔπαιξε διαδοχὴ τῶν Ἀρχόντων Πρωτοψαλτῶν καὶ τῶν Ἀρχόντων Λαμπαδαρίων τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν ὅλη τὴν λειτουργικὴ καὶ τυπικὴ τάξι καὶ παράδοσι ἀπὸ τοὺς χρόνους ἐκείνους πρὸ τῆς ἁλώσεως.

Κατὰ τὴν περίοδο ταύτη διακρίνονται ἐξαίρετοι μουσικοί· Μανουὴλ Χρυσάφης, Βαλάσιος ἱερεύς, Γεώργιος Ῥαιδεστηνός, Παναγιώτης Χαλάτσογλου, Πέτρος Πελοποννήσιος, Ἰάκωβος Πελοποννήσιος, Πέτρος Βυζάντιος κ.. Τὸ ἔτος 1814, Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἀπεφάσισε τὴ σύστασιν Μουσικῆς Ἐπιτροπῆς τῇ ἐντολῇ νὰ ἐπινοήσῃ καὶ νὰ ἐφεύρῃ νέα παρασημαντικὴ γραφὴ εὐκολότερα τῇ χρήσει. Οὔτως ἡ μέχρι σήμερα σωζόμενη μουσικὴ εἶναι ἔργο τοῦ Χρυσάνθου, τοῦ Γρηγορίου καὶ τοῦ Χουρμουζίου, τῶν τριῶν ἐφευρετῶν τῆς νέας μουσικῆς γραφῆς, οἱ ὁποῖοι μετέγραψαν καὶ διεφύλαξαν τὰς ἱερὰς μελωδίας τῶν παλαιῶν ἡμῶν μουσουργῶν. Ἔκτοτε δὲ βλέπουμε καὶ ὅλα τὰ κλασσικὰ μουσικὰ κείμενα τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς νὰ ἐγκρίνονται ἀπὸ τὴν Μεγάλη τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, καὶ νὰ ἐκδίδονται πρῶτα ἐν Βουκουρεστίῳ, ἐν Τεργέστῃ, ἐν Παρισίῳ καὶ ἔπειτα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν.

Εἰς τὴν συνέχεια διακρίνουμε δεινοὺς μουσικούς· Πέτρο τὸν Ἐφέσιο, Θεόδωρο Φωκαέα, Παναγιώτη Κηλτζανίδη, Γεώργιο Σαρανταεκκλησιώτη, Νικόλαο Βλαχόπουλο, Γεώργιο Βιολάκη, Ἰάκωβο Ναυπλιώτη, Κωνσταντῖνο Πρίγγο, Θρασύβουλο Στανίτσα, Βασίλειο Νικολαΐδη καὶ Λεωνίδα Ἀστέρη, νῦν Πρωτοψάλτη τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας.

παραληφθεῖσα βυζαντινὴ αὐτὴ μουσικὴ εἶναι μουσικὴ προσευχητική, μουσικὴ λατρευτικὴ· ὀνομάζεται δὲ βυζαντινή, διότι ξεκίνησε καὶ ἀνεπτύχθη εἰς τὸ Βυζάντιον.

Ἐν Κωνσταντινουπόλει, τῇ πρωτευούσῃ τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας, Ἐκκλησία ἦταν ὁπλισμένη καὶ στολισμένη μετὰ τῶν περιλάμπρων τεχνῶν· τῆς εἰκονογραφίας σὺν τῇ ψηφιδογραφίᾳ, τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, τῆς λογοτεχνία σὺν τῇ ὑμνογραφίᾳ, ἔτι δὲ καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς.

Σήμερον, ὡς ἀπόγονοι καὶ κληρονόμοι τῆς αὐτοκρατορίας, ἔχομεν ἕνα θησαυρὸ ὁλοζώντανο. Τὰ ἱερὰ τροπάρια τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν, ἐμελοποιήθησαν καὶ ἐψάλλησαν ἐν τῇ Ἁγίᾳ Σοφίᾳ, συνεχίζονται καὶ σήμερον τὰ αὐτά, τῷ αὐτῷ μέλει, τῷ αὐτῷ τρόπῳ νὰ ψάλλονται εἰς τοὺς ἱεροὺς ναούς μας εἰς τὰς ἀκολουθίας τῶν Χαιρετισμῶν καὶ τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ὅπου αἱ ἐκκλησίαι πολλάκις δὲν χωροῦν τοὺς ὀρθοδόξους πιστούς.

Αὕτη οὖν εἶναι Βυζαντινὴ Μουσική, μουσικὴ τοῦ Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, τοῦ Ἰωάννου Κουκουζέλη καὶ τοῦ Ξένου Κορώνη, ὁποῖα πρὸ τῆς Ἁλώσεως ἦτο κατ᾽ ἐξοχὴν μουσικὴ τῶν αὐτοκρατόρων καὶ τῶν πατριαρχῶν.



Παρασκευή, 10 Αυγούστου 2012

Ὁ Νεομάρτυς Ἰωάννης καὶ ἡ νηστεία τοῦ Δεκαπενταυγούστου

Ὁ Νεομάρτυς Ἰωάννης καὶ ἡ νηστεία τοῦ Δεκαπενταυγούστου


Νόμους φυλάττων νηστίμου καιροῦ πόθῳ, ζωὴν ἔθυσας, ὦ Ἰωάννη μάκαρ.

γιος ωάννης καταγόταν π τ μέρη τς Μονεμβασίας. ερέας πατέρας του καταγόταν π τ Γεράκι, ν μητέρα του π τ γειτονικ χωρι Γοβες τς Μονεμβασίας. Στς Γοβες, σύμφωνα μ μαρτυρίες, τοποθετήθηκε φημέριος πατέρας το Νεομάρτυρα κα κε γεννήθηκε τ 1758 ωάννης, γι’ ατ κα κατ πολλούς, πρε τν προσηγορία Γουβιώτης.

π μικρς ωάννης, προσπαθοσε ν μιμεται τν ζω το ερέα πατέρα του, τν βοηθοσε στς δουλεις τς κκλησίας, ν πάντα θυμόταν τι ατς τανπαπ υἱὸςκα πρεπε ν προσέχει τν συμπεριφορά του, στε νά ναι παράδειγμα γι τ πόλοιπα παιδι τς λικίας του.

Τ τος 1770 ο ρδς το λβανο Χατζ σμάν, φο κατέπνιξαν κάθε σημεο λληνικς ντίστασης, φτασαν κα στς Γοβες. Ο ρβανίτες σκότωσαν τν πατέρα το ωάννη κα ν συνεχεί αχμαλώτισαν τν διο κα τν μητέρα του, ν τος πραν μαζί τους στν Λάρισα, που κε πουλήθηκαν δύο κα τρες φορς καθένας ξεχωριστά. στερα π δύο χρόνια ξαναπουλήθηκαν λλ ατ τν φορ γοράσθηκαν π τ διο φεντικό, ναν Τορκο πο εχε κτήματα κα ποστατικά.

Ατς Τορκος δν εχε παιδι κα βλέποντας τ χαρίσματα το ωάννη, ποος ταν πολ ξυπνος γι τν λικία του, πρόθυμος, πειθαρχικς κα σβέλτος στν δουλειά, σκέφτηκε μαζ μ τν γυναίκα του ν τν κάνουν ψυχοπαίδι τους. π τν στιγμή, λοιπόν, κείνη, προσπαθοσε καθημεριν ν τν διαστρέψει π τν πίστη τν χριστιανν κα ν τν κάνει θωμανό. ρχικά, προσπάθησε μ κολακεες κα ποσχέσεις κα κατόπιν μ φοβέρες κα βασανισμούς, ν κάμψει τν ντίσταση το 15χρονου ωάννη, ποος μως στεκε στερες κα κλόνητος στν χριστιανικ πίστη του.

Μία μέρα φέντης κουράστηκε ν παρακαλε τν γιο ν λλαξοπιστήσει κα θυμωμένος πως ταν, τν δήγησε στν αλ το Τζαμιο. κε μαζεύτηκαν πολλο γαρηνοί, πο προσπαθοσαν μ χτυπήματα, φοβέρες κα σπαθισμος ν κάνουν τν Μάρτυρα ν τουρκίσει. πάντηση μως το ωάννη ταν ξεκάθαρη: γ δν γίνομαι Τορκος. Χριστιανς εμαι κα Χριστιανς θέλω ν πεθάνω.

κτς μως π τν γαρην κα γυναίκα του προσπαθοσε καθημεριν μ μαγεες κα σατανικ γοητεύματα ν ξεμυαλίσει τν γιο ν τν κάνει ν κυριευτε π σαρκικς πιθυμίες κα τσι ν τν τουρκίσουν. λλά, ωάννης, χοντας τν Θε μέσα του μεινε καθαρς π’ λα. θεία χάρη τν φύλαξε π’ λα τ διαβολικ τεχνάσματα τς γυναίκας το γαρηνο.

φθασε μως νηστεία τς Παναγίας, τν δεκαπενταύγουστο. Τορκος, μόλις κατάλαβε τι ωάννης δν θελε ν χαλάσει τν νηστεία κα ν ρτυθε, ποφάσισε ν τν κλείσει σ’ να στάβλο. κε τν κλειδαμπάρωσε γι λο τ διάστημα τν 15 μερν κα πότε τν κρεμοσε κα τν κάπνιζε μ χυρα κα πότε τν χτυποσε μ τ σπαθ το προσπαθώντας ν τν κάνει ν φάει κα ν χαλάσει τν νηστεία. λλ γιος ωάννης χι πλς δν φαγε ρτυμένα φαγητά, λλ οτε κν τ δοκίμασε κα παρακαλοσε κα προσευχόταν στν Παναγία ν τν βοηθήσει ν μν ρτυθε, ν προτιμοσε καλύτερα ν θανατωθε παρ ν χαλάσει τν νηστεία.

φέντης του, βλέποντας τι δν πείθεται, τν φηνε νηστικ 2 κα 3 μέρες, χωρς ν το δίνει τίποτε ν φάει. π τν λλη μεριά, μητέρα το ωάννη στεκόταν κοντ στν γιό της κα βλέποντάς τον ποκαμωμένο π τ βασανιστήρια κα π τ νηστεία, τν παρακινοσε ν φάει λέγοντάς του: «Φάε γιέ μου π ατ τ φαγητ γι ν μν πεθάνεις κα Θες κα Παναγία σ συγχωρον, γιατί δν τ κάνεις μ τ θέλημά σου, λλ π νάγκη. Λυπήσου με κα μένα τν φτωχ κα στενοχωρημένη μητέρα σου κα μ θελήσεις ν πεθάνεις παράκαιρα κα μ φήσεις παρηγόρητη σ’ ατ τν σκλαβι κα ξενιτιά».

Στς παρακλήσεις ατς τς μητέρας του ωάννης πάντησε: «Γιατί κάνεις τσι μητέρα μου κα γι ποιό λόγο κλας; Γιατί δν μιμεσαι κα σ τν Πατριάρχη βραάμ, ποος γι τν γάπη το Θεο θέλησε ν θυσιάσει τν μοναδικ γιό του, λλ μόνο κλας κα θρηνες; γ εμαι παπ υἱὸς κα πρέπει ν φυλάγω καλλίτερα π τος γιος τν λαϊκν τος νόμους κα τ θιμα τς κκλησίας μας, γιατί ταν δν φυλμε τ μικρά, πς μπορομε ν φυλάξουμε τ μεγάλα;»

στερα π ατ τν πάντηση, ξαγριωμένος πι Τορκος, στς 19 κτωβρίου 1773 το δωσε μία θανατηφόρα μαχαιρι στν καρδι κα μετ π δύο μέρες γιος ωάννης πέθανε κα λαβε τ στεφάνι το μαρτυρίου.

μνήμη του τιμται π τν κκλησία μας στς 21 κτωβρίου.