Ὁ Ὄρθρος (Μέρος Δ΄) : Πολυέλεος, Ἐκλογή, Ὑπακοή

Ὁ Ὄρθρος (Μέρος Δ΄) : Πολυέλεος, Ἐκλογή, Ὑπακοή

Κυριακάτικο ἐγκύκλιο κήρυγμα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου.

Μιλᾶμε, ἀδελφοί μου χριστιανοί, γιά τήν ἱερά Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου. Ἴσως νά φαίνονται βαρετά τά κηρύγματα αὐτά, ἀλλά εἶναι ἀναγκαῖα.

Γιά φανταστεῖτε: Χρόνια καί χρόνια χριστιανοί καί νά μήν ξέρουμε τί σημαίνει ὁ Ἑσπερινός καί τί ἡ Ἀρτοκλασία. Νά μήν ξέρουμε τί εἶναι τό μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου καί τί ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου. Τότε τί ξέρουμε; Καί βέβαια μέ τό κήρυγμα θά μάθουμε ὅλα τά ὡραῖα πού ἔχει ἡ ὀρθόδοξη πίστη μας.

Γι᾽ αὐτό μέ τά κηρύγματά μας αὐτά θέλουμε νά κεντρίσουμε μιά πνευματική ὄρεξη τῶν χριστιανῶν μας γιά νά ἀγαπήσουν τόν λειτουργικό πλοῦτο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας καί νά γίνουν συνειδητοί χριστιανοί.

1. Στά προηγούμενα κηρύγματά μας γιά τόν Ὄρθρο εἴπαμε γιά τόν Ἑξάψαλμο, γιά τό «Θεός Κύριος» μέ τά Ἀπολυτίκια καί γιά τήν ἀνάγνωση τοῦ Ψαλτηρίου μέ τά Καθίσματα τροπάρια.

Λέγαμε δέ ὅτι εἶναι πολύ σημαντικό βιβλίο τό Ψαλτήριο, τό χωρισμένο σέ εἴκοσι Καθίσματα, γι᾽ αὐτό καί ἡ Ἐκκλησία μας καθόρισε κάθε ἑβδομάδα νά διαβάζεται ὁλόκληρο τό βιβλίο αὐτό.

Διαβάζεται σιγά-σιγά: Δυό Καθίσματα στόν Ὄρθρο καί ἕνα Κάθισμα στόν Ἑσπερινό. Θά θυμᾶστε ὅμως, χριστιανοί μου, πού λέγαμε ὅτι τίς Κυριακές καί τά Σάββατα διαβάζεται καί τρίτο Κάθισμα, ὁ Ψαλμός 118, πού τόν λέμε «Ἄμωμο», ἐπειδή ἀρχίζει μέ τό «Ἄμωμοι ἐν ὁδῷ».

Τά μετά τόν Ἄμωμο τροπάρια λέγαμε ὅτι ὀνομάζονται «Εὐλογητάρια». Τῆς Κυριακῆς λέγονται «Ἀναστάσιμα Εὐλογητάρια» καί τοῦ Σαββάτου λέγονται «Νεκρώσιμα Εὐλογητάρια», ἐπειδή τό Σάββατο εἶναι γιά τούς νεκρούς.

2. Σήμερα, χριστιανοί μου, ἔχω νά σᾶς πῶ ὅτι στίς ἑορτές, στήν θέση πού διαβάζουμε τόν Ἄμωμο, λέγουμε τόν «Πολυέλεο» καί τήν «Ἐκλογή».

Ὁ Πολυέλαιος ἔχει δυό πανηγυρικούς ψαλμούς, τόν 134 καί 135. Ὁ ψαλμός 135 σέ κάθε στίχο του τελειώνει μέ τό «ὅτι εἰς τόν αἰῶνα τό ἔλεος αὐτοῦ». Καί ἐπειδή τελειώνει μέ τόν στίχο αὐτό, ἐπειδή δηλαδή μιλᾶμε συνέχεια γιά τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, γι᾽ αὐτό καί οἱ δυό αὐτοί ψαλμοί λέγονται «Πολυέλεος».

Στίς ἑορτές πάλι μετά τόν Πολυέλεο ψάλλουμε τήν «Ἐκλογή». Ἡ «Ἐκλογή», ὅπως τό λέει καί ἡ λέξη, εἶναι ἐκλογή στίχων ἀπό διάφορους ψαλμούς, πού σχετίζονται μέ τό θέμα τῆς ἑορτῆς πού ἑορτάζουμε.

Ὁ Πολυέλεος δηλαδή δέν ἔχει σχέση μέ τό θέμα τῆς ἑορτῆς, ἐνῶ ἡ «Ἐκλογή» ἔχει. Γιά παράδειγμα, στήν «Ἐκλογή» τῆς μνήμης τοῦ Ἀποστόλου καί Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου (8 Μαΐου) οἱ στίχοι εἶναι ἀπό διάφορους ψαλμούς καί ἀναφέρονται στό ἔργο τῶν Ἀποστόλων καί τό κήρυγμά τους, πού ἀκούστηκε σ᾽ ὅλη τήν οἰκουμένη. Ἕνας ἀπό τούς Ἀποστόλους αὐτούς καί μάλιστα «υἱός τῆς βροντῆς» (Μάρκ. 3,17), εἶναι καί ὁ ἑορταζόμενος Εὐαγγελιστής Ἰωάννης.

3. Πᾶμε τώρα πάλι στόν Ὄρθρο τῆς Κυριακῆς. Στό σημεῖο πού βρισκόμαστε, μετά δηλαδή τά Ἀναστάσιμα Εὐλογητάρια, διαβάζουμε ἕνα τροπάριο πού λέγεται «Ὑπακοή», διάφορο σέ κάθε ἦχο.

Γιατί λέγεται ἔτσι τό τροπάριο αὐτό; Εἶπαν ὅτι λέγεται «Ὑπακοή» γιά τήν ὑπακοή πού ἔδειξαν οἱ Μυροφόρες γυναῖκες στήν ἐντολή τοῦ Ἀγγέλου νά μεταδώσουν στούς Ἀποστόλους τό μήνυμα τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Καί πραγματικά μερικές «Ὑπακοές» ἔχουν αὐτό τό περιεχόμενο (βλ. τίς «Ὑπακοές» τῶν ἤχων πλ. β΄ καί βαρέως).

Δέν εἶναι ὅμως σωστή ἡ ἑρμηνεία αὐτή (γιά τόν λόγο ὅτι καί ἄλλα τροπάρια, πού μιλᾶνε γιά τήν ὑπακοή αὐτή τῶν Μυροφόρων, δέν λέγονται «Ὑπακοή»).

Τήν ἀλήθεια, τό γιατί τά τροπάρια αὐτά στήν Κυριακή τοῦ Ὄρθρου λέγονται «Ὑπακοή», τήν μαθαίνουμε ἀπό ἕνα παλαιό Τυπικό (τό Τυπικό τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῆς Εὐεργέτιδος στήν Κωνσταντινούπολη).

Κατά τό Τυπικό αὐτό, τό τροπάριο γιά τό ὁποῖο μιλᾶμε τό ἔψαλλε στήν ἀρχή ὁλόκληρο ὁ ψάλτης. Ἔπειτα, μέ τήν καθοδήγηση τοῦ ψάλτου καί μέ τήν ὑπακοή στίς κινήσεις τῆς χειρός του καί στόν τόνο τῆς φωνῆς του, τό τροπάριο ψαλλόταν πολλές φορές ἀπό τό ἐκκλησίασμα.

Γι᾽ αὐτό καί τό τροπάριο ὀνομάστηκε «Ὑπακοή», γιά τήν ὑπακοή πού ἔπρεπε νά κάνει καθένας ἀπό τούς χριστιανούς στόν καθοδηγοῦντα τήν ψαλμωδία ἱεροψάλτη, γιά να ὑπάρχει ἁρμονία στήν ψαλμωδία. Εἶναι λοιπόν μουσικός ὁ ὅρος «Ὑπακοή».

Φανταστεῖτε τί ὡραῖο ἄκουσμα θά ἦταν παλαιά ἡ ψαλμωδία τῆς «Ὑπακοῆς», πόσο θά ἐδονεῖτο ὁ Ναός μέ την ἁρμονική συμψαλμωδία ὅλου τοῦ ἐκκλησιάσματος, ὡς μία λαμπρή συμμετοχή στό λαμπρό γεγονός τῆς Ἀνάστασης τοῦ Χριστοῦ, πού ἑορτάζουμε κάθε Κυριακή.

Σταματῶ ἐδῶ, ἀδελφοί χριστιανοί, γιατί νοιώθω ὅτι σᾶς ἐκούρασα. Ἔχω ὅμως την χαρά ὅτι μέ τό σημερινό μου κήρυγμα σᾶς ἑρμήνευσα τρεῖς λειτουργικούς ὅρους. Σᾶς εἶπα τί σημαίνει «Πολυέλεος», τί «Ἐκλογή» καί τι σημαίνει «Ὑπακοή». Εὔχομαι ἡ Παναγία Δέσποινα νά εὐλογεῖ τίς οἰκογένειές Σας.

Μέ πολλές εὐχές,

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας

Π η γ ή : Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 54, Κυριακὴ 15 Ἰανουαρίου 2012, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/

Τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ Θεία Λειτουργία

Τὰ Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου καὶ ἡ Θεία Λειτουργία

Κυριακάτικο ἐγκύκλιο κήρυγμα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου.

1. Αὔριο, ἀδελφοί μου χριστιανοί, ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία ἔχει ἑορτή, ἔχει Θεομητορική ἑορτή. Τό εἴπαμε καί ἄλλοτε ὅτι οἱ ἑορτές τῆς Παναγίας μας εἶναι πολύ λαμπρές, γιατί ἔτσι πρέπει νά εἶναι.

Ἡ Παναγία εἶναι ἡ Μητέρα μας καί, ὅπως, ὅταν το σπίτι ἔχει τήν ἑορτή τῆς μάνας, ἔχει ἰδιαίτερη χαρά, ἔτσι και ὅταν ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἑορτή τῆς Μητέρας μας Παναγίας, ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, τά παιδιά Της, ἔχουμε μεγάλη χαρά.

Αὔριο, ἀδελφοί μου χριστιανοί, ἑορτάζουμε τά Εἰσόδια τῆς Παναγίας μας στον Ναό σέ ἡλικία τριῶν ἐτῶν. Αὐτό βέβαια τό μεγάλο γεγονός δέν ἀναφέρεται στά Εὐαγγέλια, ἀλλά τά Εὐαγγέλια, αὐτά μόνο, δέν περιέχουν ὅλη τήν πίστη μας. Πηγή τῆς πίστης μας εἶναι κυρίως ἡ Ἱερή Παράδοση καί τά Εὐαγγέλια εἶναι ἕνα τμῆμα μόνο τῆς Ἱερῆς Παράδοσης, τό γραπτό της τμῆμα.

Δεν μᾶς λέγουν λοιπόν τά Εὐαγγέλια γιά τήν ἑορτή τῶν Εἰσοδίων τῆς Παναγίας μας, ἀλλά μαθαίνουμε γι᾽ αὐτήν ἀπό την Ἱερή Παράδοση. Πολλοί ἅγιοι Πατέρες καί ἰδιαίτερα ὁ μέγας θεολόγος, ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ἔχουν ὁμιλίες στην ἑορτή τῶν Εἰσοδίων τῆς Παναγίας μας. Και ἡ Ἐκκλησία μας με ὡραίους ὕμνους τῶν φωτισμένων ὑμνωδῶν της ὑμνεῖ πρεπόντως τήν ἑορτή αὐτή.

2. Τό θέμα τῆς ἑορτῆς εἶναι ὅτι ἡ Παναγία εἰσῆλθε στό Ναό. Ὅσοι λοιπόν θέλουμε νά συναντήσουμε τήν Παναγία – και ὅλοι τό θέλουμε αὐτό – νά πηγαίνουμε στον Ναό, γιατί ἐκεῖ στόν Ναό κατοικεῖ ἡ Παναγία μέ τήν Εἴσοδό της σ᾽ αὐτόν. Και τον Ναό τώρα πρέπει νά τόν νοιώθουμε πιό ἀγαπητό και ἐπιθυμητό, γιατί δέχτηκε μέσα του τήν Παναγία.

Ἐδῶ στόν Ναό, πραγματικά, ἀγαπητοί μου, ἡ Παναγία ἔχει ἰδιαίτερα τήν κατοικία Της. Σ᾽ ὅποια Ἐκκλησία κι ἄν πᾶτε, μικρή ἤ μεγάλη, θά δεῖτε ἀριστερά στό τέμπλο ἐπιβλητικά την εἰκόνα Της. Καί στήν κόγχη τοῦ Ἱεροῦ ἔχουμε πάλι πολύ ἐκφραστικά τήν εἰκόνα Της μέ ἀνοικτή τήν ἀγκαλιά Της, την Πλατυτέρα, ὅπως τήν λέγουμε. Ἐδῶ στόν Ναό ὑμνεῖται ἰδιαίτερα ἡ Παναγία, ἀλλά καί οἱ Κανόνες σέ ὅλους τους ἁγίους καταλήγουν ὁπωσδήποτε σέ ἕνα τροπάριο πρός Αὐτήν, πού το λέμε Θεοτοκίο.

3. Ἐδῶ στόν Ναό τελοῦμε τήν Θεία Λειτουργία, ἡ ὁποία εἶναι το ἀνώτερο πού γίνεται κάτω στήν γῆ, ἀλλά καί πάνω στον οὐρανό. Καί ὅσα ζοῦμε, ἀδελφοί μου, στην Θεία Λειτουργία παραλληλίζονται μέ τήν ἑορτή τῶν Εἰσοδίων τῆς Παναγίας μας στον Ναό.

(α) Τήν Εἴσοδο τῆς Παναγίας μας θά ἑορτάσουμε αὔριο, ἀλλά καί ὅσα ζοῦμε στην Θεία Λειτουργία πλέκονται γύρω ἀπό δύο Εἰσόδους, τήν Μικρή καί τήν Μεγάλη Εἴσοδο. Ἡ Μικρή Εἴσοδος εἶναι ὅταν ὁ ἱερέας παίρνει τό Εὐαγγέλιο ἀπό τήν Ἁγία Τράπεζα καί ἔρχεται μεταξύ τῶν πιστῶν στό κέντρο τοῦ Ναοῦ, πού σημαίνει τήν κάθοδο τοῦ Χριστοῦ κάτω στόν κόσμο. Τότε παλαιά εἰσήρχοντο οἱ πιστοί στόν Ναό, τότε ἔκαναν τήν εἴσοδό τους σ᾽ αὐτόν, πράγμα πού προεικονίστηκε ἀπό τήν Εἴσοδο τῆς Παναγίας μας στόν Ναό.

(β) Τί ἔκανε ἡ Παναγία μας στόν Ναό; Ἐκεῖ στόν Ναό ἡ Παναγία, ἀπό τήν ἀνάγνωση τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κάθε Σάββατο σ᾽ αὐτόν, ἄκουε τίς φωνές τῶν Προφητῶν, πού μιλοῦσαν γιά τήν ἁμαρτία τοῦ κόσμου καί γιά τήν ἐρχομό τοῦ Μεσσία να λυτρώσει τούς ἀνθρώπους ἀπό τήν ἁμαρτία.

Και ἔκανε προσευχή ἡ Παναγία μας στόν Ναό, στά Ἅγια τῶν Ἁγίων πού εὑρίσκετο· ἔκανε προσευχή, λέγω, γιά τήν σωτηρία μας, γιά τόν ἐρχομό τῆς ἡμέρας τῆς ἐλεύσεως τοῦ Λυτρωτοῦ. Αὐτό σημαίνει τό ὡραῖο ἐκεῖνο Θεοτοκίο πού λέγει «Σέ την μεσιτεύσασαν τήν σωτηρίαν τοῦ γένους ἡμῶν ἀνυμνοῦμεν Θεοτόκε Παρθένε»!

Ἀλλά καί ἐμεῖς ἐδῶ στόν Ναό, μέ την εἴσοδό μας πού κάναμε σ᾽ αὐτόν γιά νά τελέσουμε τήν Θεία Λειτουργία, ἀκοῦμε Ἱερά Ἀναγνώσματα. Ἀκοῦμε καί τίς φωνές τῶν Προφητῶν πού ἄκουγε ἡ Παναγία, ἀλλά, ἀκόμη περισσότερο, ἀκοῦμε καί ἀπολαμβάνουμε αὐτό γιά τό ὁποῖο προσευχόταν ἡ Παναγία. Ἀκοῦμε τήν διδασκαλία τοῦ Μεσσία, τοῦ ἀπό Αὐτήν σαρκωθέντος Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοῦ Σωτήρα μας.

(γ) Ἡ Παναγία στόν Ναό πού ἔμεινε, πῶς τρεφόταν; Τρεφόταν μέ μία θεία Τροφή, πού δέν ξέρουμε πῶς ἦταν, ὅπως δέν ξέρουμε πῶς ἦταν ἀκριβῶς ἡ τροφή τοῦ Ἰσραήλ στήν ἔρημο. Οὔτε καί οἱ ἴδιοι οἱ Ἰσραηλῖτες ἤξεραν ποιά ἦταν ἡ τροφή τους αὐτή, γι᾽ αὐτό καί τήν ὀνόμασαν «μάννα», λέξη πού σημαίνει «τί εἶναι αὐτό;».

«Τί εἶναι αὐτό;». Ἡμεῖς ξέρουμε τί εἶναι αὐτό! Τό «μάννα» τῶν Ἰσραηλιτῶν προεικόνιζε τήν δική μας Τροφή, τήν Θεία Κοινωνία! Ἡ Παναγία λοιπόν στόν Ναό εἶχε θεϊκή Τροφή. Και ἐμεῖς στήν Θεία Λειτουργία, ἀγαπητοί μου, δεν προσευχόμαστε ἁπλῶς, ἀλλά τρῶμε καί πίνουμε θεία Τροφή καί θεῖο Ποτό. «Λάβετε φάγετε» μᾶς λέγει ὁ Ἱερέας και «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες». Τρῶμε τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ καί πίνουμε το Αἷμά Του!

Ἀλλά ἄς τολμήσω νά ἐρωτήσω ἐδῶ: «Χριστέ, ὦ Χριστέ, ποῦ τό βρῆκες Ἐσύ το σῶμα καί ποῦ τό βρῆκες Ἐσύ το αἷμα καί Σέ κοινωνοῦμε; Ἐσύ εἶσαι Θεός καί ὁ Θεός δέν ἔχει σάρκα καί αἷμα». Ποῦ τό βρῆκε, χριστιανοί μου, ὁ Χριστός το σῶμα καί τό αἷμα; Τοῦ τό ἔδωκε ἡ Παναγία! Ἀπ᾽ Αὐτήν σαρκώθηκε. Γι᾽ αὐτό καί ἡ Παναγία στά λειτουργικά μας ἐδῶ βιβλία λέγεται «ἑστιάτωρ τῆς θείας Σαρκός»!!!

Ὅταν σᾶς κοινωνάει ὁ Ἱερέας νά νοιώθετε ὅτι σᾶς κερνάει ἡ Ἴδια ἡ Παναγία τό Σῶμα και τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Ἡ «ἑστιάτωρ Αὐτή τῆς θείας Σαρκός»! Αὐτή ἔδωκε την ἀνθρώπινη φύση στόν Υἱό τοῦ Θεοῦ πού σαρκώθηκε στήν ἁγιασμένη Κοιλία Της.

4. Τέλος, ἀφοῦ ἡ Θεία Λειτουργία ἔχει τόση στενή σχέση μέ την Παναγία, γι᾽ αὐτό καί ἐμεῖς τήν Θεία Λειτουργία την προσφέρουμε σ᾽ Αὐτήν. Ναί, ὅπως λέγει ὁ Ἱερέας σέ μία σχετική εὐχή, ἡ Θεία Λειτουργία προσφέρεται ὑπέρ «προπατόρων, πατέρων, πατριαρχῶν, προφητῶν, Ἀποστόλων, κηρύκων, εὐαγγελιστῶν, μαρτύρων, ὁμολογητῶν, ἐγκρατευτῶν» καί ὑπέρ «παντός πνεύματος ἐν πίστει τετελειωμένου», ἀλλά «ἐξαιρέτως», δηλαδή, ἰδιαίτερα, ἡ Θεία Λειτουργία προσφέρεται ὑπέρ «τῆς Παναγίας, ἀχράντου, ὑπερευλογημένης, ἐνδόξου, δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου και ἀειπαρθένου Μαρίας»!

Ἄς μᾶς δώσει ἡ Κυρία Θεοτόκος την εὐλογία Της καί τήν Εὐχή Της νά ἀγαπήσουμε τόν Κύριό μας Ἰησοῦ Χριστό καί τόν ἅγιό Του λόγο καί νά τόν ἐφαρμόζουμε στήν ζωή μας, ΑΜΗΝ.

Μέ πολλές εὐχές,

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας

Π η γ ή : Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 39, Κυριακὴ 20 Νοεμβρίου 2011, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/

Ὁ Ἑσπερινὸς (Β΄)

Ὁ Ἑσπερινὸς (Β΄)

Κυριακάτικο ἐγκύκλιο κήρυγμα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου.

1. Στό προηγούμενο κήρυγμά μας, ἀδελφοί χριστιανοί, ἀρχίσαμε νά μιλᾶμε γιά τόν Ἑσπερινό.

Ὁ Ἑσπερινός, λέγαμε, ἀρχίζει μέ τόν λεγόμενο προοιμιακό Ψαλμό, πού ξαναλέμε ὅτι λέγεται ἔτσι ἐπειδή εἶναι στήν ἀρχή τοῦ «οἴμου», τοῦ «δρόμου» δηλαδή πρός τόν Θεό μέ τήν θεία λατρεία. Ἀλλά καί μετά τόν Ψαλμόν αὐτόν, πού λέγαμε ὅτι εἶναι ἕνας ὕμνος τῆς πανσοφίας καί παντοδυναμίας τοῦ Θεοῦ, ἔχουμε πάλι Ψαλμούς· εἶναι μιά ὁμάδα ἀπό τέσσερις Ψαλμούς (εἶναι οἱ ψαλμοί 140, 141, 129 καί 116).

Οἱ Ψαλμοί αὐτοί λέγονται «λυχνικοί». Θά πρέπει νά τό καταλαβαίνετε, γιατί οἱ Ψαλμοί αὐτοί λέγονται ἔτσι. Λέγονται ἔτσι, γιατί εἶναι ἑσπερινοί Ψαλμοί, γιατί τόν «λύχνο» τόν ἀνάβουμε τήν ἑσπέρα. Δέν τούς ἀκοῦτε ὅμως τούς Ψαλμούς αὐτούς, γιατί συνήθως, χάριν συντομίας, παραλείπονται. Κακῶς παραλείπονται, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι καί σύντομοι. Ἀκοῦμε μόνον τούς πρώτους στίχους τοῦ πρώτου Ψαλμοῦ τῆς ὁμάδας, τό «Κύριε ἐκέκραξα» καί τό «Κατευθυνθήτω ἡ προσευχή μου».

Αὐτό πού πρέπει νά μᾶς κάνει ἐντύπωση, χριστιανοί μου, εἶναι ὅτι στόν Ἑσπερινό χρησιμοποιοῦμε πολύ τό Ψαλτήριο. Ἀπό τήν ἀρχή κιόλας εἴπαμε πέντε Ψαλμούς. Καί ὄχι μόνον στόν Ἑσπερινό, ἀλλά καί στό Ἀπόδειπνο καί στόν Ὄρθρο καί στίς ἀκολουθίες τῶν Ὡρῶν καί στίς Κηδεῖες καί σέ κάθε λειτουργική ἀκολουθία ἡ Ἐκκλησία μας χρησιμοποιεῖ τό Ψαλτήριο.

Γι᾽ αὐτό καί τό Ψαλτήριο πρέπει νά μᾶς γίνει πολυφίλητο ἀνάγνωσμα, νά τό ἔχουμε στά σπίτια μας καί νά το διαβάζουμε. Ἕναν Ψαλμό κάθε μέρα.

2. Οἱ τελευταῖοι στίχοι τοῦ τελευταίου Ψαλμοῦ τῆς «λυχνικῆς» ὁμάδας, πού σᾶς εἶπα παραπάνω, δέν ψάλλονται μόνοι, ἀλλά μαζί μέ ἕνα τροπάριο. Τά τροπάρια αὐτά, ἐπειδή ἀκριβῶς λέγονται μέ ψαλμικό στίχο, ὀνομάζονται «Στιχηρά» τροπάρια.

Δέν εἶναι δέ ὁποιαδήποτε τά τροπάρια αὐτά, ἀλλά ἀναφέρονται στόν ἅγιο τῆς ἄλλης ἡμέρας· καί ἡ ἄλλη ἡμέρα ἀρχίζει, εἴπαμε, μέ τόν Ἑσπερινό. Ἄν πρόκειται γιά τόν Ἑσπερινό τοῦ Σαββάτου, τά Στιχηρά αὐτά τροπάρια ἀναφέρονται στήν ἡμέρα τῆς Κυριακῆς.

3. Πρέπει νά ξέρουμε, ἀδελφοί μου χριστιανοί, ὅτι τήν Κυριακή ἡμέρα ἑορτάζουμε τήν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου μας. Ἑπομένως τά Στιχηρά τροπάρια τοῦ Ἑσπερινοῦ τοῦ Σαββάτου ἀναφέρονται βέβαια στόν ἅγιο τῆς ἄλλης ἡμέρας, ἀλλά τά πρῶτα ἀπό αὐτά τά τροπάρια μιλοῦν γιά τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ, γι᾽ αὐτό καί τά λέμε «Ἀναστάσιμα».

Ἑπτά εἶναι τά Ἀναστάσιμα αὐτά Στιχηρά τροπάρια τοῦ κάθε ἤχου τῆς Ἐκκλησίας μας. Τά πρῶτα τρία ἀπό αὐτά τά Ἀναστάσιμα τροπάρια ξέρουμε ὅτι εἶναι τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, τοῦ μεγάλου αὐτοῦ δογματικοῦ Πατέρα καί Ὑμνογράφου τῆς Ἐκκλησίας μας.

Τά ὑπόλοιπα τέσσερα ἀπό τά ἑπτά Ἀναστάσιμα Στιχηρά τροπάρια λέγονται «Ἀνατολικά». Λέγονται ἔτσι, γιατί πιθανόν νά γράφτηκαν ἀπό κάποιον Ἀνατόλιο καί ἀπό τόν συγγραφέα τους ἔλαβαν τό ὄνομα καί αὐτά.

Ὅλη αὐτή ἡ σειρά τῶν τροπαρίων κλείνει μέ ἕνα τροπάριο πρός τήν Θεοτόκο, γι᾽ αὐτό καί λέγεται «Θεοτοκίον» τό τροπάριο αὐτό. Τά Θεοτοκία τοῦ Ἑσπερινοῦ τοῦ Σαββάτου εἶναι ὑπέροχα, γιατί εἶναι ἡ δογματική διδασκαλία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας γιά τήν Θεοτόκο. Θά ἦταν ὡραῖο νά γνωρίζαμε ἀπέξω τά Θεοτοκία καί τῶν ὀκτώ ἤχων τῆς Ἐκκλησίας μας καί νά τά λέγαμε ὡς μία προσευχή στήν Κυρία Θεοτόκο. Ὁ ἅγιος Νεκτάριος ἀγαποῦσε καί ἔψαλλε τό Θεοτοκίο τοῦ Α΄ ἤχου, τό «Τήν Παγκόσμιον δόξαν».

4. Μετά τό Θεοτοκίον γίνεται στόν Ἑσπερινό σάν μία μικρή λιτανεία μέ λαμπάδες καί μέ θυμίαμα. Αὐτό λέγεται «Εἴσοδος τοῦ Ἑσπερινοῦ». Στήν παλαιά ἐποχή αὐτήν πραγματικά τήν στιγμή ἔμπαιναν οἱ ἱερεῖς γιά πρώτη φορά μέσα στό Ἱερό Βῆμα, γιά νά προσφέρουν θυμίαμα στό ἅγιο Θυσιαστήριο καί γιά νά ἀνάψουν τά ἑσπερινά φῶτα.

Ἀπό ἐδῶ ἀρχίζει κυρίως ὁ Ἑσπερινός· γι᾽ αὐτό καί στούς Κατανυκτικούς Ἑσπερινούς τήν Μεγάλη Τεσσαρακοστή σ᾽ αὐτό τό σημεῖο ἀλλάζει ἡ ἀτμόσφαιρα καί γίνεται πένθιμη, μέ τήν ἀλλαγή τῶν ἐνδυμάτων τῆς Ἁγίας Τραπέζης. Ἀπό τό ἄναμμα τῶν φώτων πού γινόταν παλαιά στό σημεῖο αὐτό, ὅπως εἴπαμε, ἐμπνεύστηκε καί ὁ συνθέτης τοῦ Ἑσπερινοῦ καί ἔκανε τόν ὑπέροχο ὕμνο, πού ψάλλεται αὐτή τήν ὥρα, κατά τήν Εἴσοδο τῶν Ἱερέων στόν Ναό.

Εἶναι ὁ ὕμνος «Φῶς ἱλαρόν». Ἄς προσέξουμε τόν ὕμνον αὐτόν, χριστιανοί μου. Εἶναι ὕμνος ὑπέροχος καί εἶναι ὕμνος παλαιός. Τόσο παλαιός, ὥστε ὁ Μέγας Βασίλειος, Πατέρας τοῦ 4ου αἰώνα, γνώριζε τόν ὕμνο αὐτόν καί τόν ὀνομάζει μάλιστα «ἀρχαίαν φωνήν». Εἶναι δηλαδή πολύ ἀρχαιότερος τοῦ Μεγάλου Βασιλείου.

Τό «Φῶς ἱλαρόν», ἀγαπητοί μου, τό ἔψαλλαν οἱ πρῶτοι χριστιανοί κατά τήν δύση τοῦ ἡλίου στήν ἑσπερινή τους λατρεία. Ὁ ὕμνος αὐτός εἶναι κατά τοῦτο σπουδαῖος, διότι μᾶς ἔρχεται ἀπό παλαιά ὡς μία δοξαστική ὁμολογία τῶν χριστιανῶν στήν Ἁγία Τριάδα, στόν Πατέρα, στόν Υἱόν καί στό Ἅγιο Πνεῦμα.

Ὅλοι οἱ χριστιανοί πρέπει νά μάθουμε νά ψάλλουμε τόν ὕμνον αὐτόν, ὡς μία παλαιά κληρονομιά τῶν πατέρων μας σέ μᾶς.

Ἀλλά θά συνεχίσουμε περί τοῦ Ἑσπερινοῦ καί στό ἄλλο κήρυγμά μας.

Μέ πολλές εὐχές

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας

Π η γ ή : Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 30, Κυριακὴ 30 Ὀκτωβρίου 2011, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/

Ὁ Ἑσπερινὸς (Α΄)

Ὁ Ἑσπερινὸς (Α΄)

  

Κυριακάτικο ἐγκύκλιο κήρυγμα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου.

1. Τὸ σημερινὸ κήρυγμα, ἀδελφοί μου χριστιανοί, θὰ διαφέρει ἀπὸ τὰ ἄλλα. Θὰ εἶναι κήρυγμα λειτουργικό. Θέλω νὰ σᾶς κάνω κατὰ καιροὺς τέτοια κηρύγματα, τὰ ὁποῖα μᾶς βοηθοῦν νὰ νοήσουμε τὴν θεία μας Λατρεία. Ὅλη ἡ πίστη τῆς ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μας, ὅλο το μεγαλεῖο της εἶναι στὴν θεία Λατρεία μας.

Στὸ σημερινό μου κήρυγμα θέλω νὰ σᾶς μιλήσω γιὰ τὸν Ἑσπερινό. Προτίμησα νὰ σᾶς μιλήσω γιὰ τὸν Ἑσπερινὸ στὸ πρῶτο αὐτὸ λατρευτικὸ κήρυγμα, γιατί ὁ Ἑσπερινὸς εἶναι ἡ πρώτη ἀπὸ τὶς ἱερὲς ἡμερήσιες Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἑπτά, ἀγαπητοί μου χριστιανοί, εἶναι οἱ Ἀκολουθίες αὐτές. Καὶ ἔκαναν οἱ ἅγιοι Πατέρες ἑπτὰ τὶς ἡμερήσιες Ἀκολουθίες ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Δαυὶδ ποῦ εἶπε: «Ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ᾔνεσά Σε» (Ψαλμ. 118,164). Φανταστεῖτε! Βασιλιὰς ἦταν, ὑποθέσεις καὶ εὐθύνες πολλὲς τὸν πίεζαν, καὶ ὅμως ἑπτὰ φορὲς τὴν ἡμέρα ὑμνοῦσε τὸν Θεό!

Μὲ βάση λοιπὸν τὸν λόγο αὐτὸν τοῦ προφητάνακτα Δαυίδ, ποῦ ἔλεγε ὅτι ἑπτὰ φορὲς τὴν ἡμέρα κάνει τὴν προσευχή του στὸν Θεό, ἡ Ἐκκλησία μας ἔκανε ἑπτὰ τὶς ἡμερήσιες Ἀκολουθίες.

Πρώτη ἀπ' αὐτὲς εἶναι ὁ Ἑσπερινός, δεύτερη εἶναι τὸ Ἀπόδειπνο, τρίτη το Μεσονυκτικό, τέταρτη Ὄρθρος καὶ ἡ Α΄ Ὥρα, πέμπτη ἡ Γ΄ Ὥρα, ἕκτη Ἀκολουθία εἶναι ἡ ΣΤ΄ Ὥρα καὶ ἡ τελευταία ἡμερήσια Ἀκολουθία εἶναι ἡ Θ΄ Ὥρα. Θὰ σᾶς μιλήσω ἄλλοτε γιὰ τὶς Ἀκολουθίες τῶν Ὡρῶν, ποὺ εἶναι τόσο σπουδαῖες, ὥστε ἕνα ὁλόκληρο βιβλίο τῆς Ἐκκλησίας μας ἔλαβε τὸ ὄνομά του ἀπὸ αὐτὲς καὶ λέγεται Ὡρολόγιο.

2. Ἡ πρώτη λοιπὸν ἡμερήσια Ἀκολουθία εἶναι ὁ Ἑσπερινός, δηλαδὴ ἡ Ἀκολουθία ποὺ γίνεται τὸ ἑσπέρας, τὸ βράδυ.

Μὴν παραξενεύεστε, ἀδελφοί μου, γιατί οἱ λειτουργικὲς Ἀκολουθίες τῆς ἡμέρας ἀρχίζουν ἀπὸ τὸ βράδυ. Ἔτσι πρέπει νὰ γίνεται. Πρῶτα ἔγινε τὸ βράδυ καὶ ἔπειτα ἔγινε τὸ πρωί. Ἡ Ἁγία Γραφὴ μιλώντας γιὰ τὴν δημιουργία λέγει: «Ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία.» (Γέν. 1,5). Παρατηρῆστε ὅτι πρῶτα λέει γιὰ τὸ βράδυ καὶ ἔπειτα γιὰ τὸ πρωί. Αὐτὸ τὸν λόγο τῆς Ἁγίας Γραφῆς τὸν πρόσεξε πολὺ ἡ Ἐκκλησία καὶ ὅταν ἑορτάζει ἕναν ἅγιο ἀρχίζει τὴν ἑορτή του ἀπὸ τὸ βράδυ μὲ τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ.

Ὁ Ἑσπερινὸς ἀρχίζει μὲ τὸν λεγόμενο προοιμιακὸ Ψαλμό. Εἶναι ὁ 103ος Ψαλμός. Ἀλλὰ γιατί τὸν Ψαλμὸ αὐτὸ τὸν λέμε «προοιμιακό»;

Ἀπὸ τὰ παραπάνω ποὺ εἴπαμε θὰ τὸ καταλάβετε εὔκολα γιατί λέγεται ἔτσι ὁ Ψαλμὸς αὐτός. «Οἶμος» λέγεται ὁ δρόμος. Μὲ τὸν Ἑσπερινὸ ἡ Ἐκκλησία ἀρχίζει κάθε μέρα τὸν λειτουργικό της δρόμο. Ἡ ἀρχὴ τοῦ δρόμου αὐτοῦ εἶναι ὁ 103ος Ψαλμός, γι’ αὐτὸ καὶ λέγεται «προοιμιακός». Θὰ χρειαζόταν, χριστιανοί μου, ὥρα πολλὴ γιὰ νὰ σᾶς ἑρμηνεύσω τὸν Ψαλμὸ αὐτό. Εἶναι ἕνα ὑπέροχο κείμενο. Εἶναι ὕψος καὶ μεγαλεῖο.

Ὁ Ψαλμὸς αὐτὸς ὑμνεῖ τὴν παντοδυναμία καὶ τὴν πανσοφία τοῦ Θεοῦ στὴν δημιουργία τοῦ κόσμου. Γιὰ ὅσους θέλουν νὰ κατανοήσουν τὸν Ψαλμὸ αὐτὸ τοὺς δίνω ἕνα μυστικὸ «κλειδὶ» ἑρμηνείας του. Ὁ Ψαλμὸς συγκρίνει τὸν Θεὸ μὲ τὸν βασιλιὰ – βασιλιὰς ἦταν ὁ Δαυίδ, ποὺ συνέθεσε τὸν Ψαλμὸ – καὶ βρίσκει τὴν δόξα καὶ τὸ μεγαλεῖο τοῦ Θεοῦ πολὺ-πολὺ ἀνώτερα καὶ ἀσύγκριτα ἀπὸ τὴν δόξα τοῦ βασιλιά.

Γιὰ παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω ἕνα στίχο. Λέγει ὁ Ψαλμός: «Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ». Ὁ στίχος αὐτὸς κατανοεῖται μὲ τὸ «κλειδὶ» ποὺ σᾶς εἶπα: Ἔχουμε σύγκριση τοῦ Θεοῦ μὲ τὸν βασιλιά. Ὁ βασιλιὰς ἔχει ἀνάκτορα, ποῦ εἶναι στερεωμένα στὴν γῆ. Ὁ Θεὸς ὅμως ἔχει τὰ ἀνάκτορά Του πάνω στὸν οὐρανό. Ἀλλὰ πάνω στὸν οὐρανό, ὅπως μᾶς τὸ λέει ἡ Ἁγία Γραφή, εἶναι νερά, γιατί ὁ Θεὸς ὅταν ἔκανε τὸν οὐρανὸ διεχώρισε μὲ αὐτὸν τὰ νερὰ ποὺ σκέπαζαν τὴν γῆ σὲ νερὰ κάτω ἀπὸ τὸ στερέωμα καὶ σὲ νερὰ πάνω ἀπὸ τὸ στερέωμα (βλ. Γέν. 1,7).

Πάνω στὸν οὐρανὸ λοιπόν, ὅπου κατοικεῖ ὁ Θεὸς καὶ ἔχει ἐκεῖ τα ἀνάκτορά Του, εἶναι νερά. Ποῦ στεριώνονται λοιπὸν τὰ ἀνάκτορα τοῦ Θεοῦ; Πάνω στὰ νερά! Αὐτὸ θέλει νὰ πεῖ ὁ Δαυὶδ λέγοντας «ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ». Σὰν νὰ λέγει: Ἔχω καὶ ἐγὼ ὁ βασιλιὰς ἀνάκτορα, ἀλλὰ τὰ δικά μου ἀνάκτορα στηρίζονται στὸ στερεὸ ἔδαφος. Τὸ θαυμαστὸ ὅμως εἶναι γιὰ τὰ ἀνάκτορα τοῦ Θεοῦ, γιὰ τὰ «ὑπερῷα» Του, ποὺ στηρίζονται πάνω σε νερά.

«Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ». Τὸ στερεὸ πάνω στὸ ὑγρό! Φοβερόν! Ἀπὸ τὸν λόγο αὐτὸ τοῦ Δαυὶδ «ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι τὰ ὑπερῷα αὐτοῦ» ἔχει ἐμπνευστεῖ καὶ ὁ ὑμνωδὸς τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς, γιὰ νὰ πεῖ ἐκεῖνο τὸ ὡραῖο: «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας»! Ὁ Θεὸς πραγματικά, κατὰ τὴν βιβλικὴ κοσμολογία, κρέμασε τὴν γῆ στὰ νερά! Κάτω ἀπὸ τὴν γῆ νερά, πάνω ἀπὸ τὴν γῆ νερά!

3. Εἶναι ὑπέροχος, χριστιανοί μου, ὁ Ψαλμὸς αὐτὸς ποὺ διαβάζουμε στὴν ἀρχὴ τοῦ Ἑσπερινοῦ, ὁ προοιμιακὸς Ψαλμός, ὅπως τὸν εἴπαμε. Μιλάει γιὰ ὅλα τὰ ὡραῖα τῆς δημιουργίας καὶ τὴν χρήση τους ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο.

Ἀκόμη μιλάει καὶ γιὰ τὴν κρέμα τοῦ προσώπου τῆς τότε ἐποχῆς! Λάδι εἶχαν οἱ ἄνθρωποι τὴν τότε ἐποχὴ καὶ μ' αὐτὸ ἄλειφαν τὸ πρόσωπό τους γιὰ νὰ φαίνεται φρέσκο καὶ λαμπερό. Ἔτσι καὶ ὁ ποιητὴς μας λέει στὸν Ψαλμό του: «Τοῦ ἱλαρῦναι πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ»! Καὶ ὁ Κύριός μας εἶπε τὸ ἴδιο νὰ κάνουμε, ὅταν νηστεύουμε, γιὰ νὰ φαινόμαστε ἱλαροί, ὥστε νὰ κρύπτουμε τὴν ἄσκηση τῆς νηστείας καὶ νὰ μὴν τὴν διαφημίζουμε, ὅπως οἱ Φαρισαῖοι (βλ. Ματθ. 6,17).

Ἐνῶ ὅμως ὅλα τα δημιουργήματα τοῦ Θεοῦ εἶναι ὡραία καὶ θαυμαστά, ἕνα εἶναι τὸ φάλτσο στὴν δημιουργία: Εἶναι ἡ ἁμαρτία τοῦ ἀνθρώπου. Ὅλα-ὅλα ὑπακούουν στὰ κελεύσματα τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἥλιος ἀνατέλλει καὶ δύει τὴν τάδε στιγμή, στὰ ὕδατα τῆς θάλασσας ὁ Θεὸς ἔβαλε ὅριο καὶ αὐτὰ δὲν τὸ ὑπερβαίνουν. «Ὄριον ἔθου, ὃ οὐ παρελεύσονται», λέγει ὁ Ψαλμός. Οἱ μόνοι παραβάτες τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ εἶναι οἱ ἁμαρτωλοί. Γι' αὐτὸ καὶ ὁ ποιητὴς μας ἐξοργίζεται ἀπὸ τὸ παράλογο αὐτὸ καὶ λέγει μὲ θυμό: Νὰ χαθοῦν, νὰ ἐξαφανιστοῦν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ τὴν γῆ. «Ἐκλείποιεν ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἄνομοι, ὥστε μὴ ὑπάρχειν αὐτούς»!

Ἀλλὰ θὰ συνεχίσουμε, ἀγαπητοί μου, περὶ τοῦ Ἑσπερινοῦ στὸ ἑπόμενό μας κήρυγμα.

 

Μὲ πολλὲς εὐχὲς

 

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως Ἱερεμίας

Π η γ ή : Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 28, Κυριακὴ 16 Ὀκτωβρίου 2011, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/

Ἡ προσευχὴ τῆς Ἐκκλησίας μας γιὰ τοὺς νεκροὺς

Ἡ προσευχὴ τῆς Ἐκκλησίας μας γιὰ τοὺς νεκροὺς

 

  

Κυριακάτικο ἐγκύκλιο κήρυγμα τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου.

1. H ἁγία Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, ἀγαπητοί μου χριστιανοί, σὰν μιὰ καλὴ μητέρα, σκέπτεται τὰ παιδιά της ποὺ ἔφυγαν ἂπ  αὐτὸν τὸν κόσμο καὶ βρίσκονται στὴν χώρα τῆς αἰωνιότητος καὶ ἔχει καθορίσει τακτὲς προσευχὲς γι’ αὐτά.

Κάθε πρωΐ στὸν Ὄρθρο καὶ κάθε βράδυ στὸν  Ἑσπερινὸ στὴν «ἐκτενῆ» δέηση ὁ Ἱερεὺς εὔχεται ὑπὲρ ὅλων τῶν κεκοιμημένων· «καὶ πάντων τῶν προαναπαυσαμένων πατέρων καὶ ἀδελφῶν ἠμῶν» λέγει.

Με αὐτὴ τὴν αἴτηση εὐχόμεθα ὑπὲρ τῶν νεκρῶν μας. Ἐπίσης στὴν ἀκολουθία τοῦ Μεσονυκτικοῦ ἔχουμε τροπάρια καὶ προσευχὲς γιὰ τοὺς νεκρούς. Στὴ θεία Λειτουργία οἱ νεκροὶ μνημονεύονται τρεῖς φορές. Στὴν Προσκομιδή, στὴν «ἐκτενῆ», ποὺ ἀκολουθεῖ τὸ Εὐαγγέλιο, καὶ μετὰ τὸν καθαγιασμὸ τῶν Τιμίων Δώρων, δηλαδὴ ἀμέσως μετὰ τὸ «Ἑξαιρέτως...».

Ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὰ ἡ Ἐκκλησία μας ἔχει ἀφιερώσει στοὺς νεκροὺς μιὰ ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος, τὸ Σάββατο, κατὰ τὸ ὁποῖο κάνει θεία Λειτουργία γι’ αὐτούς. Γιὰ τοὺς νεκρούς μας ἔχουμε καὶ τὰ λεγόμενα «Ψυχοσάββατα».

Βλέπουμε, λοιπόν, ὅτι ἡ Ἐκκλησία μας προσεύχεται συχνὰ γιὰ τὴν ἀνάπαυση τῶν νεκρῶν.

2. Ἀλλὰ ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὲς τὶς τακτὲς δεήσεις, ἡ Ἐκκλησία μας γιὰ κάθε ἕνα νεκρὸ χωριστά, ποὺ ἦταν ὀρθόδοξος χριστιανός, ἔχει καθορίσει τὰ Μνημόσυνα. Εἶναι δὲ τὰ Μνημόσυνα τὰ τρίτα, τὰ ἔνατα, τὰ τεσσαρακοστὰ καὶ τὰ ἐνιαύσια. Εἶπα γιὰ ὀρθόδοξο χριστιανό, μέλος τῆς Ἐκκλησίας, γιατί γιὰ αἱρετικὸ ἢ ἀφορισμένο ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία ἀπαγορεύεται νὰ κάνουμε μνημόσυνο.

Μὴ νομίσει δὲ κανένας ὅτι τὰ μνημόσυνα εἶναι νεώτερη ἐπινόηση. Ὄχι! Εἶναι παλαιὰ ἡ ἐντολὴ τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὰ μνημόσυνα. Ἤδη οἱ Ἀποστολικὲς Διαταγὲς μᾶς διατάσσουν νὰ κάνουμε τὰ μνημόσυνα τοὺς καιροὺς ποὺ εἴπαμε παραπάνω. Καὶ πολλοὶ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μας ὁμιλοῦν περὶ μνημοσύνων.

3. Ἡ προσευχὴ ποὺ γίνεται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία γιὰ τὴν ψυχὴ τοῦ νεκροῦ ἀμέσως μετὰ τὸ θάνατό του καὶ ἡ νεκρώσιμη ἀκολουθία ἢ οἱ λειτουργίες ποὺ γίνονται στὴν συνέχεια γι’ αὐτήν, εἶναι πολὺ σπουδαῖες καὶ ἀναγκαῖες, γιατί βοηθοῦν τὸ πέρασμα τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὰ «τελώνια». Σὲ κάθε «τελώνιο» ποὺ περνάει ἡ ψυχὴ μετὰ τὸν θάνατό της ἀπαιτεῖται ἀπ’ αὐτὴν λογαριασμὸς γιὰ κάθε ἁμάρτημα ποὺ ἔπραξε.

Γι’ αὐτὸ τὸ πέρασμα ἀπὸ τὰ «τελώνια» ὠφελεῖ πολὺ ἡ θερμὴ προσευχὴ τῆς Ἐκκλησίας μετὰ τὸ θάνατο τοῦ χριστιανοῦ. Λέγουν γιὰ τὴ Θεοδώρα ὅτι ὅταν περνοῦσε ἀπὸ τὰ τελώνια βοηθήθηκε πολὺ ἀπὸ τὴν προσευχὴ τοῦ Γέροντά της, τοῦ ἁγίου Βασιλείου τοῦ Νέου (βλ. τὸ Βίο τοῦ Ἁγίου Βασιλείου τοῦ Νέου, 26 Μαρτίου).

Γιὰ τὰ μνημόσυνα φέρνουν κόλλυβα. Τὰ κόλλυβα εἶναι βρασμένο σιτάρι μὲ ζάχαρη, μὲ σταφίδες καὶ ἄλλα γλυκίσματα.

Τὸ σιτάρι συμβολίζει ὅτι μιὰ μέρα τὸ σῶμα τοῦ νεκροῦ θὰ ἀναστηθεῖ ἀπὸ τὸν τάφο. Διότι καὶ τὸ σιτάρι σπέρνεται στὴ γῆ καὶ θάπτεται. Ἔπειτα ὅμως ἀνασταίνεται φορτωμένο μὲ καρπό.

Ἡ ζάχαρη ἢ τὸ μέλι καὶ τὰ ἄλλα γλυκίσματα σημαίνουν ὅτι μετὰ τὴν ἀνάσταση τὸν ὀρθόδοξο δίκαιο τὸν περιμένει χαρὰ καὶ εὐτυχισμένη ζωὴ στὸν Παράδεισο, ὅπως γλυκιὰ εἶναι ἡ ζάχαρη καὶ τὸ μέλι.

4. Γιὰ τὸ πόσο ὠφελοῦνται οἱ ψυχὲς τῶν νεκρῶν μας ἀπὸ τὶς προσευχὲς τῆς Ἐκκλησίας μας ὑπὲρ αὐτῶν θὰ σᾶς ἀναφέρω, χριστιανοί μου, ἕνα σύγχρονο σχετικὰ παράδειγμα ἀπὸ ρωσικὸ συναξάρι:

Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἀντώνιος, ἡγούμενος τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἑνὸς μεγάλου Μοναστηριοῦ τῆς Ρωσσίας, διηγεῖτο γιὰ τὸν καλλίφωνο διάκονο τοῦ Μοναστηριοῦ, ὁ ὁποῖος λίγες ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὴν πανήγυρη τοῦ ζήτησε τὴν ἄδεια νὰ πάει στὸ σπίτι του γιὰ κάποια δουλειά. «Σοὺ δίνω τὴν ἄδεια», τοῦ εἶπε ὁ ἡγούμενος, «ἀλλὰ θὰ προλάβεις νὰ εἶσαι ἐδῶ στὴν πανήγυρη;». «Θὰ προλάβω», ἀπάντησε ὁ διάκονος. «Θὰ ἐπιστρέψω σύντομα».

Τὸ πρωΐ τῆς παραμονῆς τῆς ἑορτῆς ὁ διάκονος δὲν εἶχε ἐπιστρέψει ἀκόμη. Ὁ ἡγούμενος ἦταν σὲ μεγάλη ἀνησυχία καὶ ἐστενοχωρεῖτο πολύ. Λίγο ὅμως προτοῦ νὰ ἀρχίσει ἡ ἀγρυπνία ᾖλθε ὁ διάκονος καὶ ὁ ἡγούμενος τοῦ εἶπε: «Ἐὰν εἶσαι ἕτοιμος, ἔλα νὰ λειτουργήσεις». Ὁ διάκονος λειτούργησε, ἀλλὰ κουρασμένος ὅπως ἦταν ἀπὸ τὸ μακρύ του ταξίδι, δὲν εἶχε τὴν πρώτη του καλλιφωνία.

Μετὰ τὴ λειτουργία πῆγαν στὴν τράπεζα. Ἐκεῖ κάποιος ἀδελφὸς ἐπείραξε τὸ διάκονο γιὰ τὴ φωνή του, γιατί δὲν ἦταν ὅπως πρῶτα καλὴ καὶ εἶπε: «Κάποιος πῆγε σπίτι του καὶ ἄφησε τὴ φωνὴ του ἐκεῖ»! Ὁ διάκονος πειράχτηκε καὶ ἄρχισε μιὰ φιλονικία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ μοναχοῦ.

Ὅταν ὁ διάκονος ἐπέστρεψε στὸ κελλὶ του πῆρε ἕναν κουβὰ καὶ πῆγε νὰ πάρει νερό. Γέμισε τὸν κουβὰ νερὸ καὶ ἐπιστρέφοντας στὸ κελλί του, μόλις πῆγε νὰ ἀνοίξει τὴν πόρτα, ἔπεσε κάτω νεκρός. Ὅταν τὸ ἄκουσε αὐτὸ ὁ ἡγούμενος Ἀντώνιος ταράχτηκε πολύ, γιατί ἐνόμισε ὅτι ὁ διάκονος πέθανε ἐπειδὴ θὰ ταλαιπωρήθηκε νὰ ἔλθει στὴν πανήγυρη, σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολή του.

Ὁ ἡγούμενος ἄρχισε νὰ προσεύχεται πολὺ θερμὰ γιὰ τὸν ἀπελθόντα διάκονο καὶ μάλιστα ἔγραψε ἐντολὴ σὲ ὅλες τὶς Ἐκκλησίες νὰ μνημονεύεται τὸ ὄνομά του στὴν προσκομιδὴ καὶ στὴ θ. Λειτουργία. Τὴν παραμονὴ τῆς τεσσαρακοστῆς ἡμέρας μετὰ τὸ θάνατο τοῦ διακόνου, ὅταν ὁ ἡγούμενος π. Ἀντώνιος κοιμόταν γιὰ λίγο στὸ κελλί του, ἄκουσε ξαφνικὰ κάποιον νὰ τὸν πλησιάζει. Σηκώθηκε, ἄναψε τὸ φῶς καὶ βλέπει μπροστά του τὸ διάκονο.

– «Ἦλθα νὰ σὲ εὐχαριστήσω», τοῦ εἶπε ἐκεῖνος.

– «Γιατί;»

– «Γιὰ τὶς προσευχές σου γιὰ μένα», τοῦ ἀπάντησε ὁ διάκονος.

– «Δὲν προσευχήθηκα μόνος μου» τοῦ εἶπε ὁ ἡγούμενος. «Ὅλοι οἱ μοναχοὶ προσεύχονται γιὰ σένα. Ἔγραψα ἐντολὴ νὰ γραφτεῖ τὸ ὄνομά σου καὶ νὰ μνημονεύεται παντοῦ».

– «Τὸ ὄνομά μου δὲν γράφτηκε πουθενὰ οὔτε τὸ μνημόνευε κανεὶς ἄλλος», εἶπε ὁ διάκονος (Ἀργότερα ὁ ἡγούμενος ἀνεκάλυψε ὅτι ἀπὸ κάποιο λάθος ἡ ἐντολή του δὲν εἶχε ἐκτελεστεῖ).

– «Πῶς πέρασες ἀπὸ τὰ τελώνια;»

– «Σὰν ἀστραπή».

– «Γιατί ἔτσι;»

– «Γιατί λίγο πρὶν πεθάνω εἶχα λάβει τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Χριστοῦ».

– «Τί εἶπες γιὰ τὴ φιλονικία σου μὲ τὸν ἀδελφὸ στὴν τράπεζα;»

– «Ὁ Κύριος δὲν μοῦ τὸ ὑπελόγισε».

Ἐκεῖνον τὸ καιρὸ εἶχε πεθάνει κάποια μοναχὴ ἀπὸ κάποιο Μοναστῆρι καὶ ὁ ἡγούμενος ρώτησε τὸ διάκονο τί μερίδα ἔλαβε μετὰ τὸ θάνατό της. «Αὐτὴ εἶναι ψηλότερα ἀπὸ μένα», εἶπε ὁ διάκονος. Τὸ ὅραμα ἐτελείωσε.

 

Μὲ πολλὲς εὐχὲς

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως Ἱερεμίας

Π η γ ή :  Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 27, Κυριακὴ 09 Ὀκτωβρίου 2011, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/

Πνευματικὲς νουθεσίες τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου

Πνευματικὲς νουθεσίες τοῦ Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου

Ἀγαπητοί ἀναγνῶστες,

1. Σᾶς ζητῶ συγγνώμη διότι, λόγω τῶν πολλῶν διακονιῶν μου, δέν μπορῶ νά ἀνταποκριθῶ στό ἑβδομαδιαῖο αὐτό περιοδικό μου καί δέν σᾶς προσφέρω λόγο ὠφελείας καί πνευματικῆς οἰκοδομῆς. Θά τό προσπαθήσω ὅμως, μέ τήν εὐχή τῆς Παναγίας Προυσιωτίσσης, νά τό πετύχω στίς προσεχεῖς ἑβδομάδες.

Σάν χαιρετισμό στό τεῦχος αὐτό σᾶς εὔχομαι νά ζεῖτε τήν ὄμορφη ζωή πού ἔχει αὐτός πού ἀγαπάει τόν Ἰησοῦ Χριστό.

Συχνά στά κηρύγματά μου ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ζωή εἶναι ὡραία μέ τόν Θεό, ἐνῶ μακρυά ἀπό τόν Θεό εἶναι βαρετή ἡ ζωή.

Τό νά ζοῦμε μέ τόν Θεό, ἀγαπητοί μου, εἶναι πολύ ὡραῖο, ἀλλά εἶναι καί πολύ ἁπλό, δηλαδή πολύ εὔκολο, ὅπως εὔκολο εἶναι γιά τό ψάρι νά κολυμπάει στό νερό μέρα-νύχτα. Ὅπως γιά τό ψάρι τό φυσικό στοιχεῖο εἶναι τό νερό, ἔτσι καί γιά ᾽μᾶς το φυσικό καί τό «νορμάλ» στήν ζωή μας εἶναι τό νά ζοῦμε μέ τόν Θεό.

Πολύ ἁπλά, χριστιανοί μου: Νά κάνετε τήν προσευχούλα σας στόν Χριστό καί στήν Παναγία, προσευχή βγαλμένη ἀπό τήν καρδιά, ἔτσι ὅπως μᾶς ἔμαθαν οἱ μανάδες μας ἀπό μικρά παιδιά.

Νά ἀνάβετε τό καντηλάκι σας καί νά τά ἔχετε καλά μέ ὅλους. Ἄν τό πετύχετε αὐτό, τό νά μή κατηγορᾶτε κανέναν, ἤ καί νά προσπαθεῖτε νά δικαιολογεῖτε καί τό λάθος τοῦ ἄλλου, πάει, αὐτό, χριστιανοί μου, εἶναι τό τέλειο! Σᾶς τό ὑπογράφω ὅτι θά σωθεῖ ἡ ψυχή σας!

2. Προσοχή ἀπό μερικούς πού σᾶς μπερδεύουν τήν πνευματική ζωή λέγοντάς σας νά κάνετε ἐκεῖνο καί ἐκεῖνο, παριστάνοντας μιά σκληρή καθηκοντολογία τήν σχέση σας μέ τόν Θεό.

Ὄχι, χριστιανοί μου! Ἡ πνευματική ζωή ξεκινάει ἀπό τήν ἀγάπη στόν Χριστό. Στήν προσευχή σας νά λέτε, συχνά νά λέτε, καί στόν δρόμο ἀκόμη περπατώντας νά λέτε, «Χριστέ μου, κάνε με νά σ᾽ ἀγαπῶ»! «Χριστέ μου, ὅ,τι καί νά μοῦ συμβεῖ στή ζωή μου, μή φύγω ποτέ ἀπό Σένα»! «Χριστέ μου, κάνε με νά σ᾽ ἀγαπῶ πολύ. Κι ἄν ἔρθουν χρόνια μαρτυρίου, Χριστέ μου, δός μου τήν Χάρη Σου νά μήν ἀρνηθῶ τήν ἀγάπη Σου»!

Κι ἄν ἀγαπᾶμε τόν Χριστό, ἀδελφοί μου, ἡ ἀγάπη αὐτή θά μᾶς πεῖ πῶς πρέπει νά φερόμαστε σάν χριστιανοί, παιδιά τοῦ Χριστοῦ εὐλογημένα.

3. Παρατηρῶ μέ λύπη, μέ μεγάλη μου λύπη παρατηρῶ, ὅτι πολλοί χριστιανοί τοῦ αἰῶνος μας ζοῦν ἕνα «βαρλααμισμό». «Βαρλααμισμός» σημαίνει ἕνας δυτικός, δηλαδή ἕνας αἱρετικός τρόπος πνευματικῆς ζωῆς. Μιά ζωή πού τονίζει τήν ἐγωιστική ἀξιοπρέπεια καί τήν δράση σέ κοινωνικά ἔργα.

Ἐπειδή τό πνεῦμα αὐτό τῆς τάχα πνευματικῆς ζωῆς ἔχει ἐπηρεάσει τόν χῶρο μας καί μάλιστα αὐτό το «βαρλααμιστικό» πνεῦμα τό καλλιεργοῦμε καί ἐμεῖς οἱ κληρικοί, γιά νά μήν πάθετε κι ἐσεῖς, ἀγαπητοί μου, τήν ζημιά αὐτή, σᾶς συνιστῶ νά διαβάζετε τούς βίους τῶν ἁγίων μας.

Σ᾽ αὐτό τόν τρόπο τῆς ζωῆς πού ἔζησαν οἱ ἅγιοι εὐαρεστεῖται ὁ Θεός μας. Σᾶς συνιστῶ μέ ὅλη μου τήν καρδιά νά ψάξετε καί νά βρεῖτε καί νά διαβάσετε αὐτά τά δύο βιβλία: Τό βιβλίο τοῦ Σώτου Χονδροπούλου γιά τόν ἅγιο Νεκτάριο «Ὁ ἅγιος τοῦ αἰῶνος μας» καί τό βιβλίο τοῦ Κωστῆ Μπαστιᾶ «Ὁ Παπουλᾶκος». Ἄλλη φορά θά σᾶς συστήσω ἄλλα πνευματικά βιβλία.

4. Πρέπει νά σκεπτόμαστε τά ἁμαρτήματα πού κάνουμε καί νά λέμε γι᾽ αὐτά τήν προσευχή «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησέ με».

Ἀκόμη νά βρεῖτε ἕναν πνευματικό πατέρα, σωστό πνευματικό πατέρα, καί νά ἐξομολογεῖστε τίς ἁμαρτίες σας.

Εἶπα «σωστό πνευματικό πατέρα», γιατί δέν εἶναι ὅλοι οἱ λεγόμενοι «πνευματικοί» σωστοί.

Ἄλλοι παριστάνουν τόν αὐστηρό καί κάνουν ἐξεταστήριο καί δικαστήριο τήν ἐξομολόγηση καί ἄλλοι δέν θεωροῦν ἁμαρτία τήν ἁμαρτία καί ἔτσι δέν βοηθοῦν τόν ἁμαρτωλό νά ζήσει τήν μετάνοια, πού εἶναι ἀπαραίτητη γιά νά μᾶς δώσει ὁ Θεός τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν μας.

5. Κοντά σ᾽ αὐτά νά διαβάζετε, χριστιανοί μου, κάθε ἡμέρα ἕνα μικρό κομματάκι ἀπό τήν Ἁγία Γραφή. Καλό εἶναι νά πάρετε μέ σειρά τήν Ἁγία Γραφή, τήν Παλαιά καί τήν Καινή Διαθήκη, καί νά τήν διαβάσετε, μιά φορά τουλάχιστον ὁλόκληρη.

Γιά τήν μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς σᾶς παρακαλῶ κάνετε προσευχή καί γιά ᾽μένα νά προχωρῶ καλά καί σταθερά ἕνα ἔργο πού ἄρχισα, ἔργο ἑρμηνευτικό σέ κάθε ἕνα ἀπό τά ἱερά βιβλία τῆς Βίβλου. Μέ τήν προσευχή σας ἐλπίζω μέ τήν ἀρχή τοῦ ἔτους 2012 νά ἐμφανίσω τό πρῶτο ἑρμηνευόμενο βιβλίο καί ἀνά τρίμηνο νά ἐμφανίζω καί νέο βιβλίο.

Εὔχεσθε, παρακαλῶ, γιά μένα, ἀδελφοί χριστιανοί, νά μοῦ συγχωρεῖ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός τά ἁμαρτήματά μου καί νά μοῦ δίνει τόν ζῆλο, τήν φώτισή Του καί ἔτη πολλά μέ ὑγεία, γιά νά ἐργάζομαι στόν ἅγιό Του λόγο γιά τήν σωτηρία μου καί γιά τήν ὠφέλεια τῶν ἀδελφῶν μου χριστιανῶν.

Σᾶς εὔχομαι πλούσια τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ σέ σᾶς καί τίς οἰκογένειές σας. Ὁ Θεός νά εὐλογήσει νά ἐκπληρωθοῦν οἱ πόθοι σας καί νά εἶναι αὐτό γιά τήν σωτηρία σας.

Μέ πολλές εὐχές

Ἐπίσκοπος Ἰερεμίας

Π η γ ή :  Ἑβδομαδιαῖο ἠλεκτρονικὸ περιοδικὸ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γόρτυνος καὶ Μεγαλοπόλεως: «Παναγία Προυσιώτισσα». Ἀριθμὸς φύλλου 16, Κυριακὴ 24 Ἰουλίου 2011, σελ. 1-3. http://www.imgortmeg.gr/